Dichiarazione di Briançon
no alla bandiera occitana sui comuni
Për loû respé dlâ difërëta ëd la maniera dlâ longuë prouvansal
An 1896, ël prouvansal alpin Pierre Devoluy din soun libbrë "Istòri naciounalo de la Prouvènço"ou l'eicriî quë, dintoutta lâ varëdda a cairë dla Prouvansë (ou joû d'anqueuî i la sounon, din l'administracioun, Provence-Alpes-Côte d'Azur) qu'dounon ver Turin " se ié parlo puramen prouvençau entre pastre e gent de mas".
Devoluy ou sabî quë, toutta lâ maniera 'd parlâ prouvansal din lâ varëdda qu'dounon ver Turin, lâ soun diferënta dlâ maniera 'd parlâ ëd Gap, d'Arlë, ëd Marsëlhë, ëd Touloun, e ëd touttoou louz aoutre paî nté qu'la s' parlë prouvansal. Tutun, ou l'eicriî " se ié parlo puramen prouvençau". Icon la vô durë quë, për ié, tutta lâ maniera 'd parlâ prouvansal, lâ soun prouvansal otanticquë,e quë la lh'à pâ jî 'd maniérë qu'i sî ancâ mai impourtantë qu'laz ooutra.
Dévoluy ... ou l'i chtimà l'eritï douz eitudde ed Mistral ... ou fazî, pâ d'aourë qu'aplicâ loû prinsippe 'd soun meitrë, qu'à tchoû aougù bion ëd respé për toutta lâ difërenta maniera 'd parlâ ptouvansal; cmë ou l'à tchoû aougù 'd respé ëd toutta lâ longa d'Oc; tan l'i vrai quë, din soun disiounérë "Lou Trésor dóu Felibrige" ou fai, për chaquë parollë, mansioun ëd toutta lâ diferënta maniera 'd la dirë.
Loû savan qu'eitudion lâ longa, i sounon, ou joû d'anqueui, ël respé qu'nz' avon di (toutta lâ maniera 'd parlâ inë longuë laz on lâ meimë varoû) " poulinoumî dlâ longa".
Din la matematicquë, "polynome" la vô dirë "pluzieur varoû bità anson, tutta dla meimë impuortansë".
Dirë qu'inë longuë, i l'i "poulinoumicquë , la vô dirë quë: toutta lâ përsouna qu'parlon unë ëd qu'lâ longa, lâ sabbon quë toutta lâ diferënta maniera 'd la parlâ,lâ soun inë longuë unicquë; naturelmon, bou ëd diferënsa e d'arsënblënsa.
Për qu'loû motiffe itchì, nz'avon desidà ëd deiclarä quë:
- Notrë longuë prouvansal i l'i inë longuë poulinoumicquë;
- Chacunë dlâ diferënta maniera 'd la parlâ, i l'i espressioun dla longuë prouvansal di-z-in serten paî, di-z-inë serténë sousietà;
- S'qu'n'vënon ëd dirë, l'i la provë qu'la s'arcounei, a toutta lâ diferënta maniera 'd parlâ prouvansal, la meimë varoû.
La deimarchë qu' nou soun aprê fâ, i l'i la meimë qu'on fai loû Corse, cant i s' soun fai arcouneissë lor longuë dla par dl'Età.
L'i notrë duvei d'armarsiâ,a què poun itchì, ël profeseur Jean-Baptiste Marcellesi, savan ëd longa e 'd sousietà, qu'on s'i eivertuià për fâ arcouneissë ël corsë cmë longuë poulinoumicquë; l'i mei la përsounë qu'a eitudià ël problémë dla poulinoumî dlâ longa din 'l CNRS. Ël profeseur ou fei par dou Counsëlhë Siantificquë e Juridicquë dl'Unioun Prouvençalo.
Ël respé dlâ diferënsa ëd nostra longa ou l'i, ou joû d'anquei, mënasà dla par dl'ideolojî ouzitanë , qu'i fai flori din lâ varëdda prouvansala qu' dounon ver Turin, aprê quë la louà dl'Età italhon (desonbrë 1999), faitë për proutejâ lâ longa qu'soun minoritera, i l'i ità aprouvà; quëllë louà i l'à arcouneisù l'ouzitan nou pâ d'arcouneissë ël prouvansal cmë longuë minoritérë.
Touttë s'qu' nou vënon ëd dirë, nou-z-obligë a deinounsâ s' qu'i ità eicrì din'l libbrë (bou CDRom) Valadas Occitanas, Occitania Granda; qué libbrë ou l'i ità ofer, dla par dla Rejoun Piemoun, a touttou louz eicourï dlâ varëdda prouvansala. Sertena eidiâ eicritta din què libbrë lâ soun parsiala e pâ siantificca; la s'po dirë quë la s'charchë d'aprëchtâ lâ përsouna a s' fâ l'idê d'inë rejoun ... din 'l sansë d'in Età ... qu' durî peui ès "L'occitania".
Sëlon nzaoutre, icon la sarî countrérë a l'espri dou paî d'Oc.
Notrou paî prouvansaou i l'on aougù inë chtouarë diferantë ëd quëllë douz aoutre paî, e i soun tchoû parà për pâ ès eicrazà douz aoutre. Pandan ëd santena è 'd santena d'an, i l'on deifandù loraz otonomiâ, quë, mac din 'loû siéclë XIX e XX, laz on coumonsà a feblî: l'érë ël moumon qu' neision louz Et ... Nasioun, quë, cm'i sabbon toûsë, i gardavon ël couman din la capitalë. Jeuir, ou coumonsamon dou XXI siéclë, la vontë quë chaquë rejoun pocchë, din l'ansanblë dl'Europpe, arnaissë par rapor a sa tradisioun e a sa culturë.
L'i për icon quë la Prouvansë i l'pâ din situasoun ëd dëvnî sousidiérë a caquësî ourganizasioun rejounal neisû din la tétë ëd cooucun. Notrë longuë prouvansal i l'ì pâ, an jî 'd maniérë, sousidiérë sousidiérë dl'ouzitan.
La Deiclarasioun ëd Briansoun i fei sooupeir notrë vourountà: quë notrë longuë prouvansal i pocchë countinhouâ a vioourë, qu'i sî otonommë par rapor a laz ooutra longa d'oc ,quë toutta lâ diferënta maniera 'd parla prouvansal lâ jouvison dou maimë respé.